Thuis aan de antibiotica
Publiceerdatum
Opgeknapte patiënten in het Spaarne Gasthuis hoeven vaak niet meer in het ziekenhuis te blijven als ze alleen nog een antibioticakuur via een infuus nodig hebben. Patiënten kunnen na instructie zelfde antibiotica toedienen met een infuus en hoeven geen dag te lang in het ziekenhuis te blijven.
„Patiënten lagen letterlijk te wachten op ontslag uit het ziekenhuis, terwijl ze met hun laptop al teamsmeetings voor hun werk aan het doen waren. Dat hoeft niet meer”, vertelt Irene Manders, internist-infectioloog van het Spaarne Gasthuis. De trend is al langer gaande, ziekenhuizen die behandelingen steeds verder verbeteren of slimmer inrichten, zodat patiënten dikwijls sneller naar huis kunnen. Bij het toedienen van antibiotica viel nog een wereld te winnen. Sommige patiënten hadden nog wel zes weken antibiotica nodig, zoals bij een hartklepinfectie. Manders begon eerst met een proef in 2022 om te ervaren wat er komt kijken bij een thuisbehandeling met antibiotica. Want op papier klinkt het mooi, maar het moet natuurlijk wel veilig en zorgvuldig gebeuren. In het ziekenhuis krijgen veel patiënten antibiotica via een infuus toegediend. Allereerst keek Manders kritisch naar het antibioticagebruik en of patiënten ook op een andere antibiotica konden overstappen die niet met een infuus toegediend hoeft te worden, zoals in pilvorm.
Daarnaast wordt nu beoordeeld of de antibiotica niet smaller kan, dus minder breed dekkend, zodat je niet onnodig veel andere goede bacteriën doodt. Dus door een zo specifiek mogelijk antibioticum te geven, dat zich alleen richt op de boosdoener, legt Manders uit. Die kritische toets bleek te helpen, vertelt ze. „In een derde van de gevallen bleken mensen gewoon thuis een antibioticapilletje te kunnen innemen in plaats van een infuus.”
Veiliger
De methode was zelfs veiliger. „Bij het toedienen via een infuus bestaat de kans op complicaties zoals infecties en trombose. Een infuus bleek in veel gevallen helemaal niet beter te zijn.” Voor patiënten die toch een infuus nodig hebben, ontwikkelde Manders een methode, zodat patiënten zelf veilig thuis het infuus kunnen toedienen. „Ik heb een protocol gemaakt aan de hand waarvan patiënten het veilig kunnen toedienen. Door een placemat kan iemand thuis schoon werken, zodat de kans op besmetting wordt verkleind. Een medewerker van de thuiszorg leert het stappenplan aan. Dat scheelt op termijn ook weer inzet van thuiszorg, want die hoeft nu niet meer elke dag langs bij iemand voor het infuus. Alleen voor het verzorgen van de infuus lijn komen ze nog een keer per week langs.”
Ballonnetje
Het toedienen gebeurt met een draagbare infuuspomp, een soort ballonnetje (een elastomeerpomp). „Het is best wel simpel, het ballonnetje loopt vanzelf leeg als een soort zandloper en vrijwel iedereen kan het, zelfs op hogere leeftijd. Alleen als iemand dementerend is, dan is het geen goed idee.” Patiënten zijn zeer te spreken over de thuisbehandeling, volgens Manders. „Het geeft patiënten meer regie over hun leven. Ze kunnen tot op zekere hoogte zelf bepalen wanneer ze het infuus toedienen, ze hoeven niet meer in het ziekenhuis te blijven of thuis te wachten op de thuiszorg.” Thuis herstellen is ook veel beter dan in het ziekenhuis, stipt de internist aan. „In het ziekenhuis liggen veel mensen in bed, dat is helemaal niet goed voor het herstel als het niet medisch hoeft.” De nieuwe methode zorgt voor veel minder ligdagen in het ziekenhuis. Manders: „Gemiddeld scheelt het drie tot vier ligdagen per patiënt. Daardoor kunnen we in het ziekenhuis meer patiënten helpen. En we besparen zo zes ton op jaarbasis. In totaal gebruiken we de nieuwe werkwijze voor zo’n 180 patiënten per jaar.” Bij de werkwijze werkt het Spaarne Gasthuis samen met het Streeklab Haarlem, de ziekenhuis apotheek en de thuiszorg. Het toedienen van antibiotica gebeurt nu ook zorgvuldiger, legt Manders uit. „Resistentie tegen antibiotica is een groot probleem aan het worden in de wereld. Bij sommige mensen werkt het middel niet meer, omdat ze er al te veel van hebben gekregen en bacteriën een weg vinden om de antibiotica heen. Je wil iemand daarom zo min mogelijk antibiotica geven. Maar in veel landen denkt men nog dat antibiotica helpt tegen virussen, wat dus niet zo is. En in andere landen is antibiotica vrij verkrijgbaar bij de apotheek, in Nederland gelukkig niet.”
Resistentie
Bij de nieuwe werkwijze, let Manders op de resistentie en is vanaf het begin betrokken bij het toedienen van antibiotica bij patiënten. „We gebruiken bijvoorbeeld het reserveantibioticum Meropenem als andere antibiotica niet meer werken. Je probeert dat middel zo min mogelijk te gebruiken om resistentie te voorkomen. Door de nieuwe behandelmethode is het gebruik van Meropenem gedaald van 26 procent naar zes procent van de patiënten en dat is goed in de strijd tegen resistentie.” Ze waarschuwt wat de gevolgen kunnen zijn van het gevaar van antibioticaresistentie: „In Oost Europa is een simpele urineweginfectie al niet meer te behandelen met onze eerste keus antibioticum, omdat veel mensen resistente bacteriën die de urineweginfectie veroorzaken bij zich dragen. Dan ben je dus echt de pisang.” Manders adviseert dan ook: „Rij niet naar België om zelf antibiotica te kopen.”
Steeds minder ziekenhuisbezoek
Ziekenhuizen zijn steeds meer bezig om het aantal ligdagen in het ziekenhuis te verminderen, zodat uiteindelijk meer patiënten geholpen kunnen worden. Zo kunnen sommige borstkankerpatiënten in het Spaarne Gasthuis zelf thuis het middel herceptin (laten) toedienen door een partner of naaste. Ook het aantal verplichte controles in het Spaarne Gasthuis is fors teruggebracht door de inzet van het Thuismonitoring centrum dat de gegevens van patiënten op afstand in de gaten houdt. Dat scheelt zeventig procent van de consulten bij reuma, MS en zwangerschapsdiabetes.